Page 23 - VA10_2021

verdiepen”, zegt de schrijver. Onder- brieken in Nederland. Al snel heeft de Modelboerderij op vruchtbare klei
zoek dat Jan vooral digitaal uitvoerde papiermaker zestig arbeiders in dienst, Langs de IJssel zijn de grote boeren-
en waarin vooral de site Delpher een die met elkaar 7.000 gulden per jaar hofsteden te vinden met onder meer
geweldige bron bleek. “Als je de zoek- verdienen. “Maar dat is wel het begin een grote modelboerderij op het Groot
term ‘Wapenveld’ intikt, krijg je tien- van een economie in Wapenveld. Mijn Oever. Eigenaar baron van Ittersum
duizenden hits. Een eerste vermelding indruk is dat waar veel dorpen op het had tien knechten in vaste dienst om
van ‘Wapenvelde’ staat in een krant uit platteland een leegloop kenden naar circa honderd stuks vee te verzorgen.
1765”, geeft hij als voorbeeld. het werk in de steden, het in Wapenveld De grondlegger van het landbouwon-
net andersom was: het werk kwam naar derwijs in Nederland, prof. dr. H.C. van
De titel van het boek komt uit een Wapenveld toe”, zegt Jan Nitrauw. Hall, schreef er een verslag van twintig
krantenbericht uit 1861. Daarin wordt pagina’s over. Later werd hier de basis
de loftrompet gestoken over de ontwik- Heidevelden gelegd voor de Rozenkwekerij Buis-
keling van Wapenveld als gevolg van het Als Wapenveld – en de rest van de Oost- man. Tussen de rijke industriëlen en de
graven van het Apeldoorns Kanaal. Het Veluwe – behalve door het Apeldoorns grote boeren langs de IJssel, woonde in
dorp stond bekend als ‘Het vreesselijke Kanaal ook nog ontsloten wordt door het dekzandgebied de overige bevol-
Wapenvelde’, maar dat is drastisch de Grindweg (nu de Groteweg) en de king, voor een deel in plaggenhutten,
veranderd. Dankzij de komst van de spoorlijn Hattem-Apeldoorn, vindt de onder erbarmelijke omstandigheden.
‘kolossale papierfabrijk Berghuizen’ in volgende stap plaats. De gemeente Schrijnend is ook de keerzijde van de
1839 zijn er nu in plaats van ‘toonelen Heerde begint rond 1850 met de ver- ontsluiting per trein. Meisjes uit deze
van afzigtelijke armoede en woestheid koop van heidevelden en dan ontstaat regio gaan werken in textielfabrieken in
en mensen in onreine holen flinke boer- in Wapenveld de landgoederenzone. Apeldoorn voor een schijntje, sociale
derijen, eene goede Kerk en pastorie en Vermogende mensen bouwen daar hun omstandigheden zijn ten hemel schrei-
een nieuwe school’. vakantieverblijven en kopen honder- end. In de plaggenhutten van de Velzijde
den hectares heide. Landgoed Petrea vroren soms jonge kinderen dood van
Jager en wolf is eigendom van de Utrechtse chirurg de kou. Er was wel wat armenzorg door
Jan Nitrauw begint zijn boek met een de industriëlen en de diaconie van de
fictief verhaal in de ijstijd over de jager kerk, maar van sociale rechtvaardigheid
Broudan die met zijn getemde wolf was absoluut geen sprake!
Thorndon op zoek is naar een leefge- ‘Het dorp stond bekend
bied voor zijn stam. Hij vervolgt met Verenigingsleven
hoofdstukken over de Middeleeuwen als ‘Het vreesselijke Vanaf circa 1920 begint Wapenveld te
waarin de stichting van het klooster groeien en te bloeien. Er ontstaat een
Hulsbergen heel belangrijk was. Dat Wapenvelde’, maar dat is actief verenigingsleven met de oprich-
werd mogelijk gemaakt door de familie drastisch veranderd’ ting van de Veluwse Boerendansers, een
Bentinck, die 2 hectare land schonk. De geitenfokvereniging, de muziekvereni-
stamvader Johan Bentinck woonde al ging ONA, de Oranjevereniging ‘Juliana’
in 1360 op het kasteel Berghuis aan de en de VVV Wapenvelds Bloei. Ook bij-
noordkant van Wapenveld. De schrijver zondere onderwerpen kregen een plek
laat zien dat er een rechtstreekse lijn J.E. van der Meulen en op dat landgoed in het boek. Daaronder bijvoorbeeld de
van deze Wapenveldse familie naar het loopt de ‘kunstpaus’ van Nederland, Zwolsche Waterleiding, het internerings-
Britse koningshuis loopt. De eerste H.G. Bremmer, in en uit. Sigarenmaker kamp voor Duitse krijgsgevangenen,
hoofdstukken zijn voorzien van illustra- W.G. Boele uit Kampen ontgint honder- verffabriek Klinkert en de Fabriek voor
ties door Bernard Bos uit Heerde. den hectares met een proefboerderij Zuigelingenmelk. Maar ook een hoofd-
waar voor het eerst in Nederland mais stuk over de bijnaam ‘padden’ van de
Laaggelegen gebied wordt gehakseld. Op landgoed Buiten- Wapenvelders en het dialect ontbreken
Voor de ontwikkeling van Wapenveld is zorg begint Adriaan de Stoppelaar één niet.
het landschap bepalend. De heidevel- van de eerste landbouwscholen van
den in het oosten en de weidegebieden Nederland. Industriëlen bouwen er
op de klei in het westen omsluiten het buitenverblijven, door de spoorlijn is Beperkte voorraad
dekzandgebied, de Wapenvelder Enk. het gebied goed bereikbaar. Onder hen ‘Het vreesselijke dorp Wapenvelde’
Daarbij is Wapenveld het laagste punt grondleggers van firma’s als Shell, de telt 288 pagina’s, is rijk geïllustreerd
van de oostelijke Veluwe. De naam suikerfirma Van Oordt, de vermogende en kost € 28,50. De uitgave kent een
‘Wapelfeldt’ komt het eerst voor in 1100 botenverkoper Leliman en de grondleg- beperkte oplage, is verkrijgbaar in de
als bezitting van het Duitse klooster gers van de firma Weduwe van Nelle. regionale boekhandels en te bestel-
Werden, wat zoveel wil zeggen als Bewoners die in den lande bijzondere len via Uitgeverij Gelderland,
laaggelegen gebied. De afvoer van het functies vervulden. Zo was Madelaine www.uitgeverijgelderland.nl,
water is belangrijk voor de ontwikkeling de Leeuw-van Dam voorzitter van de telefoon: 0578-629061 of e-mail:
van het dorp. De Heerder papiermaker Nederlandse Anti-trekhondenbond, was info@uitgeverijgelderland.nl.
Lubbertus van Gerrevink ontdekt dat na Thomas Vorstius één van de grond-
het graven van het Apeldoorns Kanaal leggers van de Dierenbescherming in
in 1829, de overstort van het kanaal in Nederland en vocht Maria Jeanette de
het riviertje de Grift, veel waterkracht Lange als voorzitter van de Vereniging Tekst: Roelof Dalhuizen
levert. Hij bouwt op dat punt in 1839 voor Verbetering van Vrouwenkleding Foto’s: privé-archief Jan Nitrauw
één van de eerste machinale papierfa- tegen het dragen van een korset!
VA-KRANT BOEKEN | 23